Ebeveynlere öneriler: Pandemi sürecinde aile içi iletişim nasıl olmalı?

Pandemi aile içi bağlantısı nasıl etkiledi?

Covid-19 salgını dünyanın dört bir yanındaki insanları etkilemeye devam ederken, elbette aile içi irtibatı de önemli halde etkilemiş oldu. Pandemiden evvel ebeveynlerin başka, çocukların başka bir tertibi varken, uzun vakit konutta birlikte olmak zorunda kalan aileler ve çocuklar, bu süreçten epeyce olumsuz istikamette etkilenmiş oldular. Öncelikle, temel bir ruhsal muhtaçlık olan denetim etme, pandemi ile birlikte hepimiz için engellenmiş oldu. Bunu şöyle söz edebilirim, belirsizlik ve öngörü kaybı üzere gerilim kaynakları da hayatımıza dahil oldu. Rutinlerimiz büyük ölçüde değişti. İnsanların uyku ve yeme saatlerinde farklılıklar oluştu, bu da aile içinde irtibatı azalttı. Ayrıyeten rutinin bu süreçte bozulmasıyla birlikte uyku sorunları ve yeme bozuklukları üzere öteki kimi ruhsal meseleler da meydana geldi.

Bununla birlikte en değerli değişikliklerden biri olarak daima konutta kalmak zorunda kalan çocuklar, uzaktan eğitim alarak okullardaki eğitimlere online formda devam etmeleriyle birlikte onlar için değerli olan toplumsallaşma, zorlaşmaya başladı. Tabi bu durum, kimi çocukların daha fazla içe kapanmalarına neden oldu hatta aile üyelerinden herkesin meskende olması bağlantı çatışmalarını beraberinde getirdi. Bununla birlikte ailelerde internet kullanımında artış gördüğümüzü söyleyebilirim. Bu artışın dikkat eksikliği, odaklanma sorunu, mutsuzluk, hiçbir şey yapmak istememe, öfke nöbetleri, şahısların zihninde takıntılı niyetleri oluşturduğunu gözlemlemekteyiz. Bununla birlikte ebeveyn ve çocuklar ortasındaki öfkeyi denetim etmekte zorlandıklarında kimi vakit küsme (araya duvar örme), kimi vakit aşağılama oluşmuş olduğunu görüyoruz.

Pandemi süreciyle baş ederken sağlıklı aile içi irtibat nasıl olmalıdır?

Natürel ki tüm aile bireylerinin konutta olmak zorunda olduğu bu süreçte, aile içi irtibat her zamankinden daha fazla ehemmiyet taşımaktadır. Bu nedenle ebeveynlerin çocuklara gerçek model olmalarını önerebilirim. Huzurlu ve inançlı mesken için evvel ebeveynlerin ortalarındaki irtibatın sağlıklı olması gerektiğini başta belirtmek isterim. Tesirli iletişim; aile bireylerinin birbirlerinin kanılarını paylaşması, hislerini anlamaya çalışması, birbirleriyle olan paylaşımı, iş birliği ve yardımlaşması demektir. Çocuk aileyi yansıtır, aile içindeki fertlerin kişilik yapısı ve irtibat biçimleri çocuğun kişiliğini şekillendirir.

İrtibatın birinci adımı dinlemektir, bu nedenle konutta daima bir arada olmak zorunda kalan bireylere birinci tavsiye edeceğim şey bağlantı lisanıdır. Birebir konut içerisinde uzun müddet vakit geçirdiğimiz şu günlerde aile bireylerinin birbirlerini dinlemekle hatta bağlantıda bir başka kıymetli lisan olan faal dinleme yaparak hakikat bağlantıya başlanılabileceğini söylemek isterim. Çocuğa kendi niyet ve isteklerini tabir etme talihi tanımak onun bir birey ve güçlü olma isteğinin yerine gelmesinde büyük katkı sağlar. Bu nedenle ebeveynlerin her zamankinden daha fazla dinlediklerini çocuğa göstermelidirler.

Çocuklar ebeveynlerini model alırlar, hatta çocuk çoklukla tartışırken anne babasının davranışlarını taklit eder. Çocuğun, anne ile babanın tartışma sırasında kullandığı kelam, ses tonu ve hallerini örnek aldığını görürüz. Ayrıyeten, konutta haftada bir kısa da olsa ailelerin yapacağı “aile toplantılarının” çok kıymetli olduğunu, hatta aile içerisinde hudutlar ve kurallar koymak için çok değerli bir vakit dilimi olabileceğini söyleyebilirim. Bu toplantıda üç kıymetli husus üzerinde durulabilir; birincisi geçen haftayı kıymetlendirmek, ikincisi kurallar ve sonlarımız nelerdir?, üçüncüsü gelecek hafta aile saatimizde (Pazar günü üzere herkesin yoğunluğunun az olduğu gün olabilir) ailecek neler yapabileceğimiz konuşulabilir.

Doğal sonlar ve kurallar koyarken kullandığımız lisan de değerlidir. Vakit zaman bu hudutlar ve kurallar oluştururken eleştirmek istediğimizde, irtibat de çokça kullandığımız sihirli sandviç tekniği ile eleştirmenizi öneririm. Sandviç tekniği, karşımızdakine vermek istediğimiz olumsuz iletisi kişiyi rahatsız etmeden söyleme biçimidir. Çocuklara söylemek istediğimiz olumsuz bildirisi direk değil de, iki olumlu ileti ortasında verme taktiğidir. Cümlemize evvel çocukları överek başlayabilir, sonra onda gördüğümüz ve değiştirmesini istediğimiz olumsuz bildirisi verip, en sonda da tekrar olumlu bir cümleyle tenkidimizi bitirmeyi tavsiye ederim. Böylelikle çocuklara kendilerini daha güzel hissedebilecekleri ve aileleriyle daha fazla konuşmaya devam edebilecekleri ortam oluşturmuş oluruz.

Anne ve babaya düşen vazifeler nelerdir?

Yukarda da belirttiğim üzere şiddetli bir süreçten geçerken ailece yapılacak aktiviteler, ruh sıhhatimizi korumak için çok faydalı olacaktır. Çocuklar çoklukla en yakınlarındaki ebeveyni müşahedeler ve onların telaşlarını alırlar. Şayet, anne ve baba süreci daha sağlıklı atlatma çabasındaysa, çocuklarda da sağlıklı bakış açısını görürüz, tam aksisi durum mevcut olduğunda da dertli ebeveynler ve telaşlı çocuklar oluşur. Bir çocuk yahut erişkin kişi için “kendini yararlı hissetmek” ya da “bir şeyi başarabilme duygusu” en değerli ruhsal dayanaklardır. Bu çocukta sorumluluk alabileceğine karşı itimat hissini oluşturmuş olur. Bu nedenle aileler çocuklara sorumluluklar vermelilerdir. Birden fazla ailenin çocuk büyütürken bir formül kullanmadığını görürüz, fakat otoriteye karşı olma, kelam dinlememe, eleştirme, yanılgı bulma ergenin genel tutumlarındandır. Bu üzere durumlarda aileden beklentimiz çocuklarla kaliteli ve kâfi bağlantı kurarak çocuklara direk değil lakin uzaktan kontrol uygulamalarını tavsiye ederim. Zira çoklukla ergenler otoriteye karşıdırlar. Ailedeki herkesin duygu-düşünceleri dinlenilmelidir.

Tekrar vurgulamak da yarar gördüğüm bir husus, bu devirde birçok aile rutinlerini kaybetti, örneğin; uyku saatlerinde ve birlikte yemek yeme alışkanlıklarının kaybolduğunu görüyoruz. Bu durum da irtibatı sağlıklı tutabilmek için birlikte yemek yeme, muhakkak aktiviteler yapmak ve konut içerisinde iş paylaşımı yapmak kıymetlidir. Son olarak da tertipli idman depresif his durum gelişmesini de engellediğini, uykuya geçişi kolaylaştırdığını söyleyebilirim. Üstte da bahsettiğim üzere bilhassa içinde bulunduğumuz süreçte aile için vakit yaratmak değerlidir. Aile olarak cümbüş ve bağ kurma emelli bir şeyler yapmak için biraz vakit ayırmakta yarar vardır. Telefon ve televizyon üzere sizi engelleyecek dijital aletleri bir kenara koyun ve ailece bir şeyler yapın. Hatta gün içerisinde orta ara dijital detokslar yaparak kendinizi dinlendirin.Film geceleri, yemek pişirme, yürüyüş, oyun geceleri ve öbür ortak etkinlikler kusursuz seçeneklerdir.

Eşler ortasındaki irtibat çocukları nasıl etkilemektedir?

Seanslarda da eşler ortası irtibatı hem çift terapisinde, hem de çocuklar ya da ergenlerle çalışırken her vakit önemseriz Zira ebeveynler aileyi temsil eder, zira çocuklar ahlaki bedelleri ve normları ebeveynden öğrenirler. Yani çocuklar ebeveynlerin aynasıdır. Birçok araştırmaya nazaran, sağlıklı ve güçlü karakterde olan çocukların yetiştirildiği ortamlar, çoklukla sağlıklı bağlantının kurulduğu aile ortamlarıdır. Bunun tesirini biz uzmanlar seanslarda da kolaylıkla görürüz. Tabi evvelce çift olan eşler, çocuklarının doğuşuyla birlikte ebeveynliğe geçerler. Bu da birden fazla vakit kolay olmayabilir.

Elbette orta sıra çiftler ortasında da bağlantıda sorunlar olması olağandır, lakin bu sorunlar bilhassa bu türlü sıkıntı bir durumdan geçerken yerini çatışmaya ya da arbedeye dönüştüğünde bilhassa çocuklarda hiperaktivite, öğrenme zahmeti, tırnak yeme yahut yeme bozukluğu üzere birtakım davranış sorunlarına neden olur. Çok yüksek sesle konuşmak, denetimsiz öfkelenmeler çocuklarda olduğu kadar ergenlerde de birçok sorunu beraberinde getirir. Ayrıyeten çeşitli arbedelere, çatışmalara şahit olan çocuklarda dert sorunlarını görüyoruz ve çocuklar sevilmediğini hissederler. Bu da çocuklar da temel inanç hissini zedeleyeceğinden, özgüven eksikliği ömürlerine sebep olur.

Konutta durmaktan sıkılan çocuklarla daha güzel vakit geçirmek için neler yapılmalı?

Koronavirüs salgını nerdeyse yaşantımıza ve rutinlerimize ani değişiklikler getirdi, böylelikle aileler ve çocuklar için telaşlı bir periyot başlamış oldu. Öncelikle ailelerin, çocuklarına inançta olduklarını hissettirmekle başlamalarını tavsiye ederim. Böylece ebeveynler çocukların yanlışsız bilgi edinmelerine yardımcı olabilirler.

Pek çok genç, ailesiyle bir arada vakit geçirmek istemez, büyüdükçe ve bağımsızlık kazandıkça arkadaşları ve kendisi ile vakit geçirmek isterler, bu durum gelişimsel olarak olağandır. Ergenlik çağındaki çocukla olumlu bir aktivite yapmak için vakit harcamak, sizin bir ortaya gelmenize yardımcı olabilir ve ailelerin “uzun uzun nasihatler” yapmadan ergenlerin kaygılarını lisana getirmeleri için bir alan sağlar. Ergenler nasihatlerden kaçınırlar. Ne kadar zorlaştıran bir süreçle ya da maniyle karşı karşıya kalsalar da, araştırmalar, ebeveynleriyle daha fazla vakit geçiren gençlerin daha yeterli toplumsal marifetlere ve daha yüksek özgüvene sahip olduğunu gösteriyor. Hatta, 2016 yılında yapılan bir araştırma, ebeveynlerle kaliteli vaktin, gençlerin ödev yapmak yahut ders dışı etkinliklere katılmak için harcanan vakitten daha güzel bir öngörü fonksiyonu gördüğünü soyluyor (Hartas, 2016). Bu nedenle şöyle söyleyebilirim, gençlerin eğitimlerine meskenden devam etmek zorunda kalmalarıyla, meskendeki performanslarını ve konsantrasyonlarını daha fazla artırabilmek için toplumsallaşma, idman ve cümbüş için molalar ve vakitler oluşturmalarına yardımcı olunabilir. Hatta her 50 dakikalık okul ödevi için 10 dakikalık bir orta vermelerini sağlayabilirsiniz. Ailecek yürüyüşler yahut bisiklet seyahatleri yapabilirsiniz. Çocukları kimi yoga, pilates ve zumba üzere online eğitimler almaya teşvik edebilirsiniz.

Akıl oyunlarının çocukların zihinsel gelişimi üzerinde hayli başarılı bir role sahip olduğunu biliyoruz, ailece akıl oyunları oynama saati oluşturabilirsiniz. Çocuklarla birlikte farklı kültürlerden değişik yemek hazırlayabilir böylece, yemek yaparken eğlenmiş ve birlikte vakit geçirmiş olursunuz. Akranlarla bağ kurmak ergenlerin temel gelişim vazifelerinden biri olmasından ötürü, arkadaşlarını görememe ve sosyalleşememe ile ilgili hayal kırıklıklarını anladığınızı çocuklarınıza hissettirmelisiniz. Bu nedenle internet kullanımı kurallarında göstereceğiniz esneklik, okul kapanışlarında kaybedilen toplumsallaşma vaktinin telafi edilmesine yardımcı olabilir. Son olarak da şunu söyleyebilirim, çocuklara sorumluluk duygusu kazandırmak için bu süreç hoş bir vakit dilimidir. Sorumlulukla özgüven paraleldir, sorumluluklar vererek çocuklarımıza iş yapabilme, yarar sağlayabilme üzere mevzularda kıymetli hissettirerek benlik duygusu gelişmesine yardımcı olabilirsiniz.

Uzman Psikolog Türkan Durmaz